ΟΙ ΜΕΛΙΣΣΕΣ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΠΟΙΟΝ ΘΑ ΤΣΙΜΠΗΣΟΥΝ!

Αναγνωρίζουν πρόσωπα όπως και οι άνθρωποι, έδειξε έρευνα
THE NEW YORK TIMES, Της Sindya N. Bhanoo
ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ:ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010

Ο εγκέφαλος της μέλισσας έχει ένα εκατομμύριο νευρώνες, Ο εγκέφαλος του ανθρώπου έχει 100 δισεκατομμύρια νευρώνες. Παρόλα αυτά και όπως διαπίστωσε μια ομάδα επιστημόνων, οι μέλισσες μπορούν να αναγνωρίσουν πρόσωπα.
Όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες στο τεύχος της επιθεώρησης “The journal of Experimental Biology” που κυκλοφόρησε στις 15 Φεβρουαρίου, τόσο οι μέλισσες όσο και οι άνθρωποι χρησιμοποιούν μια συγκεκριμένη τεχνική η οποία ονομάζεται configural processing (σχηματική επεξεργασία): συνδυάζουν, σαν να ήταν κομμάτια ενός πάζλ, τα συστατικά ενός προσώπου (μάτια, αυτιά, μύτη και στόμα) ώστε να σχηματίσουν ένα αναγνωρίσιμο μοτίβο.
“Είναι η ίδια αυτη ικανότητα”, επισημαίνει ο Μάρτιν Ζιουφρά, καθηγητής Νευρολογικής Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Τουλούζης και εκ των συντακτών της έρευνας, “που βοηθά τους ανθρώπους να συνειδητοποιούν πως μια κινεζική παγόδα και ένα ελβετικό σαλέ είναι και τα δύο κατοικίες. Έχουμε δυο κάθετες γραμμές, με κάποιου είδους σκεπή από πάνω… είναι ένα σπίτι”.
Ο Δρ. Ζιουφρά και οι συνεργάτες του έκαναν το εξής πείραμα. Σχεδίασαν μερικές εικόνες, κάποιες από αυτές προσώπων, κάποιες όχι, και τις τοποθέτησαν όλες σε κοντινή απόσταση. Μπροστά από τα πρόσωπα τοποθέτησαν μπόλ με νερό στο οποίο είχε διαλυθεί ζάχαρη. Μπροστά στις υπόλοιπες εικόνες τοποθέτησαν μπόλ με σκέτο νερό. Διαπίστωσαν λοιπόν πως, αφού πέταξαν μερικές φορές στα μπόλ με το σκέτο νερό, οι μέλισσες επέστρεφαν συνεχώς στα μπόλ με το νερό και τη ζάχαρη, μπροστά στα πρόσωπα. Τόσο τα σκίτσα όσο και τα μπόλ καθαρίζονταν επιμελώς έπειτα από κάθε επίσκεψη, ώστε να διασφαλιστεί πως οι μέλισσες χρησιμοποιούσαν οπτικά σημάδια για να βρουν τη ζάχαρη και δεν άφηναν σημάδια μυρωδιάς.

Η έκπληξη όμως των ερευνητών έγινε ακόμα μεγαλύτερη όταν έβαλαν σε όλες τις εικόνες πρόσωπα και διαπίστωσαν πως οι μέλισσες μπορούσαν να ξεχωρίσουν τα πρόσωπα που τις “προμήθευαν” με ζαχαρούχο νερό απο τα πρόσωπα που τις προμήθευαν με σκέτο νερό: έπειτα από αρκετές ώρες εκπαίδευσης, επισημαίνει ο ’ντριαν Ντράιερ, από το Πανεπιστήμιο Μόνας της Αυστραλίας, ένας ακόμα συντάκτης της έρευνας, οι μέλισσες επέλεγαν τα σωστά πρόσωπα το 75% των περιπτώσεων, δηλαδή τρείς στις τέσσερις φορές. Γεγονός που αποδεικνύει πως δεν αναγνωρίζουν απλώς πρόσωπα , θυμούνται και πρόσωπα.

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΜΕ ΒΕΛΤΙΩΜΕΝΕΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΚΥΨΕΛΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΚΗΡΗΘΡΑΣ !

Γιώργος Μαυροφρύδης Αρχαιολόγος, Μελισσοκόμος melissokomia@arria-trans.gr

Με τον Ισίδωρο (Σιδέρη) Τσιμίνη, γνωστό επαγγελματία μελισσοκόμο της Αττικής, συνεργαζόμαστε εδώ και ενάμιση περίπου χρόνο στα πλαίσια ενός προγράμματος πειραματικής αρχαιολογίας στο οποίο συμμετέχουμε και οι δύο. Λόγω ακριβώς της συνεργασίας μας αυτής γίναμε κοινωνοί των «αιρετικών» του απόψεων αναφορικά με την άσκηση της μελισσοκομίας.

Θεωρεί ο εν λόγω μελισσοκόμος πως η έλευση και η καθολική στην πορεία επικράτηση της πλαισιοκυψέλης (που επιτεύχθηκε σε μεγάλο βαθμό από τη δωρεάν παραχώρησή της ή την επιδότησή της) είχε για τη μελισσοκομία της χώρας μας μάλλον αρνητικά αποτελέσματα! Κυρίως γιατί χάθηκε πολύτιμη μελισσοκομική γνώση αιώνων. Κατά την άποψή του η μελισσοκομία με (παραδοσιακές) κυψέλες κινητής κηρήθρας, στις κλιματολογικές συνθήκες της Αττικής ή παρόμοιες, μπορεί να είναι αποδοτικότερη σε προϊόντα από την αντίστοιχη με τις σύγχρονες πλαισιοκυψέλες, ενώ και τα έξοδα είναι σημαντικά λιγότερα – δεν απαιτούνται πλαίσια, συρματώματα, διαφύλαξη κηρηθρών, εργατικά για μια σειρά χειρισμών, ειδικός εξοπλισμός κ. α.

Γίναμε επίσης γνώστες των σχεδίων του, βάσει των οποίων σκοπεύει (ήδη ξεκίνησε) να εφαρμόσει στην πράξη τις απόψεις του, ασκώντας μελισσοκομία σε επαγγελματικό επίπεδο με τη χρήση βελτιωμένων βρασκιών! Μετά από πειραματισμό τριών χρόνων με τα παραδοσιακά βρασκιά κατέληξε σε μια σειρά αλλαγών δικής του έμπνευσης και παρήγγειλε την κατασκευή 500 τέτοιων βελτιωμένων βρασκιών, τα οποία έχει πλέον παραλάβει.

Οι διαφορές των πήλινων κυψελών του Τσιμίνη σε σχέση με τα παραδοσιακά βρασκιά αφορούν στο σχήμα – παρουσιάζουν μια πιο έντονη σύγκλιση των πλαϊνών τοιχωμάτων προς τη βάση, στο μέγεθος – είναι αισθητά μικρότερες, στην ύπαρξη πατούρας κοντά στο χείλος για την τοποθέτηση των κηρηθροφορέων και στο διαφορετικού σχήματος καπάκι, το οποίο έχει σχήμα κόλουρου κώνου, δημιουργώντας έτσι χώρο πάνω από τους κηρηθροφορείς. Το καπάκι αυτό εφαρμόζει στο χείλος της κυψέλης. Πάνω από την είσοδο υπάρχει κυκλική οπή διαμέτρου 1,5 εκ. όπως συμβαίνει και στα περισσότερα βρασκιά της Κρήτης, με διάμετρο όμως εκεί στο 1 εκ. Στα παραδοσιακά βρασκιά η τρύπα αυτή γινόταν, κατά τον Χρ. Ζυμβραγουδάκη (1979), για «την εκπνοή του σμήνους», ενώ «στο ύψος της ήταν η στάθμη διαχωρισμού του κατάλληλου χώρου για την ανάπτυξη του σμήνους (προς τα πάνω)». Ορισμένες από τις αλλαγές στο βρασκί που είχε αρχικά σκεφτεί και για τις οποίες μας είχε προ έτους μιλήσει (Μαυροφρύδης, 2007), φαίνεται πως δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα και τελικά απερρίφθησαν. Οι (εσωτερικές) διαστάσεις της κυψέλης έχουν ως εξής: ύψος 38 εκ., διάμετρος βάσης 19,5 και χείλους 41,5 εκ. Η είσοδός της διαθέτει μήκος 7 και ύψος 1 εκ. και το καπάκι ύψος 18 και διάμετρο στη βάση 42 εκ.

Πρόσφατα ο Τσιμίνης παρουσίασε τις κυψέλες του αυτές στο περίπτερό του, στα πλαίσια του 5ου Πανελληνίου Συνεδρίου Μελισσοθεραπείας «Μελίαμα».

Οι κηρηθροφορείς, εννιά σε κάθε κυψέλη, αποτελούν έμπνευση του Τσιμήνη, έχουν συγκεκριμένο μέγεθος αναλόγως της θέσης που καταλαμβάνουν στην κυψέλη και μπορούν έτσι να χρησιμοποιούνται σε όλες της κυψέλες, αλλά μόνο στην καθορισμένη θέση για την οποία προορίζονται. Δεν γίνεται φερ’ ειπείν ένας κηρηθροφορέας από την άκρη της κυψέλης να τοποθετηθεί στο κέντρο ή τo αντίστροφο. Αποτελούνται από ένα πηχάκι το οποίο φέρει στο κέντρο σχισμή στην οποία μπορεί να τοποθετηθεί μικρό τμήμα φύλλου κηρήθρας για να ξεκινήσουν να χτίζουν οι μέλισσες και τακάκια, έτσι ώστε να δημιουργείται το απαραίτητο «διάστημα της μέλισσας» και συγχρόνως να μπορούν οι μέλισσες να κυκλοφορούν και πάνω από τους κηρηθροφορείς σε περιπτώσεις τροφοδοσίας ή θεραπευτικής αγωγής.

Με τις κυψέλες αυτές ο μελισσοκόμος έχει σκοπό να πάρει στην πορεία πιστοποίηση και να ασκήσει βιολογική μελισσοκομία. Επειδή στην προκειμένη περίπτωση το μελίσσι χτίζει κάθε χρόνο νέες κηρήθρες, υπάρχει η σκέψη ένα μέρος τους να διατίθεται αυτούσιο προς πώληση, με το μέλι ή (και) το ψωμί των μελισσών (αποθηκευμένη στα κελιά γύρη) που φέρει. Όλα αυτά δίνουν αναμφίβολα και μια νέα διάσταση στο εγχείρημα, η οποία δεν υπήρχε παλαιότερα.

Δεν είναι γνωστό στον Σ. Τσιμίνη, αλλά παρόμοια με τη δική του άποψη όσον αφορά στις κυψέλες κινητής κηρήθρας και στην αποτελεσματικότητά τους φαίνεται πως είχε και ο Π. Γεωργαντάς, ο οποίος διετέλεσε τμηματάρχης μελισσοκομίας στο Υπουργείο Γεωργίας. Από τη θέση του αυτή είχε στείλει εγκύκλιο το 1963 με θέμα «Επέκτασις μελισσοκομίας άνευ καταργήσεως του εγχωρίου τύπου κυψελών» (Ανώνυμος, 1964). Σ’ αυτήν αναφέρεται ειδικά στις κυψέλες κινητών κηρηθρών, οι οποίες κατά την άποψή του προσφέρουν αξιόλογες ποσότητες μελιού και κεριού, ενώ είναι συγχρόνως πηγή αναπλήρωσης των καταστροφών στα μελισσοκομεία από φυτοφάρμακα, νόσους και θεομηνίες και προτρέπει να μην αντικατασταθούν. Προχωρεί μάλιστα περαιτέρω και κλείνει την εγκύκλιό του λέγοντας πως ειδικά για τον Ν. Αττικής τα μελισσοκομεία ανάστομων κοφινιών «επιβάλλεται όπως διαφυλαχθώσι πάσει θυσία». Για την ιστορία να αναφέρουμε πως η εγκύκλιος και οι απόψεις του Γεωργαντά έτυχαν σφοδρής κριτικής από τον Αγγ. Τυπάλδο Ξυδιά και τους ιθύνοντες της Κοινοπραξίας Συνεταιρισμών Νοτίου Ελλάδος (Ανώνυμος, 1963 & 1964).

Τέλος, για να μη μακρηγορούμε, ίσως να είναι ενδιαφέροντα τα όσα αναφέρθηκαν, η ορθότητα όμως των απόψεων και γενικά η επιτυχία του όλου εγχειρήματος του Σ. Τσιμίνη, για το οποίο βέβαια έχει αναληφθεί από πλευράς του επιχειρηματικό ρίσκο το οποίο κάθε άλλο παρά αμελητέο είναι, μένει να αποδειχθούν στην πράξη. Εν αναμονή λοιπόν.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ανώνυμος, 1963. Συνιστάται η μη αντικατάστασις των εγχωρίων δια των ευρωπ. κυψελών! Η Μέλισσα, 5(59-60): 173-174.

Ανώνυμος, 1964. Η εγκύκλιος. Η Μέλισσα, 6(61): 15-18.

Μαυροφρύδης, Γ. 2007. Μελισσοκομία με κινητές κηρήθρες. Μια διαχρονική πρακτική με αρχαίες καταβολές. 3ο Επιστημονικό Συνέδριο Μελισσοκομίας, Α.Π.Θ. 21-22 Απρ. 2007. Ανακοινώσεις (υπό έκδοση).

Ζυμβραγουδάκης, Χρ. 1979. Η μέλισσα και η μελισσοκομία της Νήσου Κρήτης. Αφιέρωμα στην ελληνική μελισσοκομία. Αθήνα, σ. 47-52.