“Παιγνίδι μας-ε φαίνεται, ‘τό δούμε φουσκωμένη
από μακρά τη θάλασσα, κι άγρια, και θυμωμένη, με κύματα άσπρα και θολά, βρυγιά ανακατωμένα,
και τα χαράκια όντε κτυπούν κι αφρίζουν ένα-ν ένα.
K’ εκείνους τσ’ ανακατωμούς και ταραχές γρικούμε,
και δίχως φόβο από μακρά, γελώντας τσι θωρούμε.
Mα κείνος που στα βάθη της είναι και κιντυνεύγει,
και να γλιτώσει απ’ τη σκληρά, ξετρέχει και γυρεύγει,
αυτός κατέχει να σου πει κι απόκριση να δώσει,
ίντά’ναι ο φόβος του γιαλού, αν είναι και γλιτώσει.”

ΙΣΧΥΣ ΑΓΓΕΛΙΩΝ ΑΠΟ 30/08/2010

ΙΣΧΥΣ ΑΓΓΕΛΙΩΝ ΑΠΟ 30/08/2010

26/02/2009

“ΑΝΟΙΞΕ” ΗΔΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΣ ΓΙΑ ΝΕΟΥΣ ΑΓΡΟΤΕΣ. Ο ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΤΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΜΑΣ ΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΙ ΥΠΕΥΘΥΝΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ.
ΓΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΤΕ ΜΑΖΙ ΜΑΣ.

- Είναι μια οικογενειακή επιχείρηση, που εκτός των μελών της οικογενείας απασχολεί επιπλέων πέντε άτομα. Στο συσκευαστήριο, εκτός από το μέλι, παίρνουμε τη γύρη, την πρόπολη, το βασιλικό πολτό και τα συσκευάζουμε σύμφωνα με τα στάνταρ του ISO. Πάντα παρακολουθούμε τα διεθνή τρέχοντα γύρω από τη μελισσοκομία και συμμετέχουμε σε σεμινάρια. Εγώ ο ίδιος είμαι τρίτης γενιάς μελισσοκόμος. Εδώ στο Καπανδρίτι έχουμε την έδρα μας. Εδώ συγκεντρώνουμε και συσκευάζουμε τα προϊόντα των μελισσών.

- Αν και η Ελλάδα έχει υψηλή θέση στην παραγωγή μελιού, το ίδιο το μέλι ίσως δεν είναι και τόσο δημοφιλές. Γενικά τι προσφέρει το μέλι;

- Θα μπορούσαμε να πούμε πολλά για την προσφορά του. Το μέλι που παράγουμε έχει όλες τις προδιαγραφές ενός αγνού προϊόντος και είναι αυτό που γράφουμε, π.χ. το μέλι θυμαρίσιο, είναι όντως θυμαρίσιο. Εμείς μπορούμε να διαβεβαιώνουμε για την ποιότητα του μελιού που παράγουμε. Όχι ότι δε γνωρίζουμε την αξία του μελιού, αλλά αυτός που θα λέει για τις αξίες του μελιού πρέπει να είναι ειδικευμένος σε αυτό τον τομέα, εμείς είμαστε απλά παραγωγοί. Το μέλι είναι ένα όντως αγνό προϊόν, μπορεί να βοηθήσει σε πάρα πολλά πράγματα, σημασία έχει όμως πως και που τρυγήθηκε, πώς συσκευάσθηκε, για να φτάσει στον καταναλωτή. Γιατί πρέπει κάποιος να καταναλώσει μέλι; Αν θέλει να φάει κάτι γλυκό.

- Ποιοι άνθρωποι συνήθως καταναλώνουν μέλι; Ποιοι το αγοράζουν; ’τομα για προσωπική τους κατανάλωση, έμποροι;

- Εμείς, εκτός από ένα τμήμα της παραγωγής μας που δίνουμε σε εμπόρους, το υπόλοιπο και μεγαλύτερο μέρος, το συσκευάζουμε εμείς οι ίδιοι. Μέλι το οποίο εκτιμούμε ιδιαίτερα, αφού ξέρουμε τον τρόπο παραγωγής του και από ποια φυτά παράχθηκε. Αυτά που επιλέγουμε τα διανέμουμε σε διάφορα καταστήματα γενικά στην Αττική και σε πολλά τμήματα της Ελλάδας. Εξασφαλίζοντας την υψηλή ποιότητα του μελιού, οι άνθρωποι που καταναλώνουν μέλι, είναι αυτοί που παραδοσιακά τρώνε μέλι, αντικαθιστώντας τα τεχνητά γλυκαντικά.

- Θα μπορούσε το μέλι να προωθηθεί και να πωλείται σε πολυσύχναστους χώρους, όπως σχολεία, πανεπιστήμια, νοσοκομεία κτλ;

- Είναι ένα σκεπτικό πολύ σωστό, όμως μια μονάδα παραγωγής έχει πολύ μικρές δυνατότητες να καλύψει τη ζήτηση. Σίγουρα θα ήταν καλό για τη διατροφή των ατόμων που μαζεύονται σε αυτούς τους χώρους (παιδιά, εργαζόμενοι, ασθενείς), όμως πρέπει πρώτα να διαμορφώσουμε τη νοοτροπία που έχει ο περισσότερος κόσμος, ώστε να προτιμά το μέλι. Ίσως να έχουμε κι εμείς ευθύνη σε αυτό. Χρειάζεται παιδεία για υγιεινή διατροφή.

- Όταν ακούμε «μελισσοκομείο» ο νους μας πηγαίνει συνήθως μόνο στο μέλι. Όμως οι μέλισσες παράγουν κι άλλα χρήσιμα προϊόντα…

- Καταρχήν να πούμε ότι η μελισσοκομία δεν είναι απλά μια επιχείρηση, είναι και χόμπι. Η μέλισσα μπορεί να αποφέρει μεγάλες ποσότητες στο μελισσοκόμο, όταν ο ίδιος χρησιμοποιεί ορθούς τρόπους, τόσο από άποψη ποιότητας, αλλά και από πλευρά αριθμού προϊόντων σε συνάρτηση με το οικονομικό αποτέλεσμα. Μπορούμε να έχουμε γύρη, πρόπολη, κηρήθρες, κεριά και βασιλικό πολτό, χωρίς να χρειαστεί εμείς οι μελισσοκόμοι να κάνουμε επεμβάσεις. Εξάλλου τα δίνει η ίδια η φύση και εμείς πρέπει να τα εκμεταλλευόμαστε κατάλληλα. Έτσι προσπαθούμε να παίρνουμε ότι μας δίνει η κυψέλη. Η μέλισσα χτίζει μόνη της μέσα τις κυψέλες και εμείς παίρνουμε αυτά που παράγει.

1) Η κηρήθρα έχει μια γεύση κοινή. Είναι πολύ ευχάριστο να τρώει κάποιος το μέλι από την κηρήθρα. Πέρα απ’ αυτό υπάρχουν έρευνες που λένε ότι το μάσημα της κηρήθρας με το μέλι και το κερί, βοηθάει πολύ τους ασθματικούς. Δε θα θέλαμε να μπούμε όμως στη διαδικασία αυτή. Την κηρήθρα μπορούμε γενικά να τη δούμε απλά ως μια τροφή για τον άνθρωπο.

2) Η γύρη τώρα έχει πολλά αποτελέσματα. Υπάρχουν πολλές έρευνες πάνω στη γύρη κι έχει χρησιμοποιηθεί από πολλούς γιατρούς. Για παράδειγμα περιέχει και προσφέρει στον οργανισμό, μεγάλο αριθμό μετάλλων και ιχνοστοιχείων. Όμως θα ήταν καλύτερο να ενημερώνεται ο κόσμος από γιατρούς, από ειδικούς, από την εφημερίδα σας. Από πλευράς γεύσης δεν ξέρω αν θα ήταν προσιτή σε άτομα που έχουν συνηθίσει στις γεύσεις των Γκούντις, Μακντόναλντς κτλ.

3) Η πρόπολη είναι ένα ισχυρό αντιβιοτικό, το οποίο θανατώνει διάφορα βλαβερά Γκραμ+ και Γκραμ- μικρόβια, σύμφωνα με τις υποδείξεις του Υπουργείου Γεωργίας. Χρειάζεται ενημέρωση στο πώς κάποιος παράγει την πρόπολη και πώς τη συσκευάζει. Για παράδειγμα υπάρχουν κάποιοι που πουλάνε προπολούχα παρασκευάσματα, με αδιευκρίνιστες μεθόδους παρασκευής. Ο έλεγχος στα «παραφαρμακευτικά» προϊόντα είναι υποτυπώδης. Η εμπιστοσύνη στον μελισσοπαραγωγό είναι σημαντική, όταν υπάρχει από πλευράς του γνώση και σεβασμός στο αντικείμενο της δουλειάς του.

4) Το κερί τώρα είναι κάτι που έχει ξεχαστεί. Γενικά το κερί είναι αποτέλεσμα παρθενογένεσης. Το κερί χρησιμοποιείται από τη μέλισσα για τις κηρήθρες και από τον άνθρωπο ως φωτιστικό. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε αλοιφές, σε φαρμακευτικά παρασκευάσματα κτλ, αρκεί να είναι καθαρό. Πρέπει να σημειωθεί ότι το κερί που παράγει η μέλισσα χρησιμοποιείται σαν φίλτρο. Η μέλισσα το χρησιμοποιεί για να φιλτράρει διάφορες βλαβερές ουσίες, ώστε να μην εισέρχονται στο μέλι. Για τη φαρμακοβιομηχανία χρειάζεται ειδική παραγωγή κεριού, ώστε να είναι καθαρό.

5) Ο βασιλικός πολτός είναι σημαντικός για την περιεκτικότητά του σε βιοκαταλύτες και παράγοντες ανάπτυξης, ενώ παρέχει μέταλλα και βιταμίνες, ουσίες απαραίτητες για τον οργανισμό.

- Ποια διαδικασία ακολουθείτε εδώ στην εταιρεία;

- Εμείς διατηρούμε τριών τύπων μελισσοκομία. Ο πρώτος απευθύνεται στη δική μας παραγωγή μελιού, για την παραγωγή της γύρης, καθώς και για την παραγωγή μελισσοσμηνών που τα παραδίδουμε σε άλλους συνάδελφους μελισσοκόμους ή ανθρώπους που είναι καινούριοι στη δουλειά, σε όλη την Ελλάδα με ειδικές συσκευασίες (φωτό), με κυψέλες κτλ.

- Αν και υπάρχει μια άνοδος στην κατανάλωση βιολογικών προϊόντων, εσείς συνεχίζετε με την παραγωγή συμβατικού μελιού. Γιατί έτσι;

- Δεν έχουμε καμία διαφωνία με τα βιολογικά. Πιθανών κι εμείς κάποια στιγμή να παράγουμε βιολογικό. Όμως υπάρχει το εξής: κάποιες εταιρείες, αρκετές σοβαρές, πιστοποιούν τον τρόπο παραγωγής σαν βιολογικό, όχι το προϊόν. Εμείς αρκούμαστε στο να πιστοποιούμε ότι η διαδικασία παραγωγής και το προϊόν που παράγουμε, είναι ελεγμένο σύμφωνα με τις ισχύουσες προδιαγραφές. – Τι θα προτείνατε και τι θα συμβουλεύατε στο κοινό και στους μελισσοκόμους που θα ξεκινούσαν τώρα τη δραστηριότητά τους;

- Πρώτα για τους μελισσοκόμους. Η μελισσοκομία, επαναλαμβάνω, δεν είναι μόνο επιχείρηση. Είναι και χόμπι. Η πρώτη ύλη υπάρχει παντού, στα άνθη, στα πεύκα και σε πολύ μεγάλες ποσότητες. Οι μέλισσες συλλέγουν αυτή την ύλη κι εμείς το μέλι. Να οργανώσουμε την παραγωγή, χωρίς να εννοώ εντατικοποίηση, έτσι ώστε να ανταγωνισθούμε αυτά που έρχονται από το εξωτερικό. Έτσι κι αλλιώς έχουμε στην Ελλάδα από τις καλύτερες ποιότητες στον κόσμο. Το προϊόν αυτό, έχει πρόσφορο έδαφος να αναπτυχθεί η παραγωγή και η διακίνησή του εδώ, στην Ευρώπη και στον υπόλοιπο κόσμο.

Όσο για τον καταναλωτή: είναι προσωπική του επιλογή το τι θα φάει. Εγώ δεν έχω να του πω τίποτα. Αν θέλει να φάει μαρμελάδα, ας φάει μαρμελάδα κ.ο.κ. Θεωρώ όμως ότι το μέλι είναι ένας δείκτης για τον πολιτισμό αυτής της χώρας. Το μέλι είναι μια πλήρης, φυτική, φυσική τροφή. Ας βρει ο καθένας το χρόνο να αλείψει μια φέτα ψωμί με μέλι και να φάει, από το να τρώει βιαστικά οτιδήποτε κυκλοφορεί σε γρήγορο φαγητό.

Με τον Ισίδωρο (Σιδέρη) Τσιμήνη, γνωστό επαγγελματία μελισσοκόμο της Αττικής, συνεργαζόμαστε εδώ και ενάμιση περίπου χρόνο στα πλαίσια ενός προγράμματος πειραματικής αρχαιολογίας στο οποίο συμμετέχουμε και οι δύο. Λόγω ακριβώς της συνεργασίας μας αυτής γίναμε κοινωνοί των «αιρετικών» του απόψεων αναφορικά με την άσκηση της μελισσοκομίας.

Θεωρεί ο εν λόγω μελισσοκόμος πως η έλευση και η καθολική στην πορεία επικράτηση της πλαισιοκυψέλης (που επιτεύχθηκε σε μεγάλο βαθμό από τη δωρεάν παραχώρησή της ή την επιδότησή της) είχε για τη μελισσοκομία της χώρας μας μάλλον αρνητικά αποτελέσματα! Κυρίως γιατί χάθηκε πολύτιμη μελισσοκομική γνώση αιώνων. Κατά την άποψή του η μελισσοκομία με (παραδοσιακές) κυψέλες κινητής κηρήθρας, στις κλιματολογικές συνθήκες της Αττικής ή παρόμοιες, μπορεί να είναι αποδοτικότερη σε προϊόντα από την αντίστοιχη με τις σύγχρονες πλαισιοκυψέλες, ενώ και τα έξοδα είναι σημαντικά λιγότερα – δεν απαιτούνται πλαίσια, συρματώματα, διαφύλαξη κηρηθρών, εργατικά για μια σειρά χειρισμών, ειδικός εξοπλισμός κ. α.

Γίναμε επίσης γνώστες των σχεδίων του, βάσει των οποίων σκοπεύει (ήδη ξεκίνησε) να εφαρμόσει στην πράξη τις απόψεις του, ασκώντας μελισσοκομία σε επαγγελματικό επίπεδο με τη χρήση βελτιωμένων βρασκιών! Μετά από πειραματισμό τριών χρόνων με τα παραδοσιακά βρασκιά κατέληξε σε μια σειρά αλλαγών δικής του έμπνευσης και παρήγγειλε την κατασκευή 500 τέτοιων βελτιωμένων βρασκιών, τα οποία έχει πλέον παραλάβει.

Οι διαφορές των πήλινων κυψελών του Τσιμήνη σε σχέση με τα παραδοσιακά βρασκιά αφορούν στο σχήμα – παρουσιάζουν μια πιο έντονη σύγκλιση των πλαϊνών τοιχωμάτων προς τη βάση, στο μέγεθος – είναι αισθητά μικρότερες, στην ύπαρξη πατούρας κοντά στο χείλος για την τοποθέτηση των κηρηθροφορέων και στο διαφορετικού σχήματος καπάκι, το οποίο έχει σχήμα κόλουρου κώνου, δημιουργώντας έτσι χώρο πάνω από τους κηρηθροφορείς. Το καπάκι αυτό εφαρμόζει στο χείλος της κυψέλης. Πάνω από την είσοδο υπάρχει κυκλική οπή διαμέτρου 1,5 εκ. όπως συμβαίνει και στα περισσότερα βρασκιά της Κρήτης, με διάμετρο όμως εκεί στο 1 εκ. Στα παραδοσιακά βρασκιά η τρύπα αυτή γινόταν, κατά τον Χρ. Ζυμβραγουδάκη (1979), για «την εκπνοή του σμήνους», ενώ «στο ύψος της ήταν η στάθμη διαχωρισμού του κατάλληλου χώρου για την ανάπτυξη του σμήνους (προς τα πάνω)». Ορισμένες από τις αλλαγές στο βρασκί που είχε αρχικά σκεφτεί και για τις οποίες μας είχε προ έτους μιλήσει (Μαυροφρύδης, 2007), φαίνεται πως δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα και τελικά απερρίφθησαν. Οι (εσωτερικές) διαστάσεις της κυψέλης έχουν ως εξής: ύψος 38 εκ., διάμετρος βάσης 19,5 και χείλους 41,5 εκ. Η είσοδός της διαθέτει μήκος 7 και ύψος 1 εκ. και το καπάκι ύψος 18 και διάμετρο στη βάση 42 εκ. Πρόσφατα ο Τσιμήνης παρουσίασε τις κυψέλες του αυτές στο περίπτερό του, στα πλαίσια του 5ου Πανελληνίου Συνεδρίου Μελισσοθεραπείας «Μελίαμα».

Οι κηρηθροφορείς, εννιά σε κάθε κυψέλη, αποτελούν έμπνευση του Τσιμήνη, έχουν συγκεκριμένο μέγεθος αναλόγως της θέσης που καταλαμβάνουν στην κυψέλη και μπορούν έτσι να χρησιμοποιούνται σε όλες της κυψέλες, αλλά μόνο στην καθορισμένη θέση για την οποία προορίζονται. Δεν γίνεται φερ’ ειπείν ένας κηρηθροφορέας από την άκρη της κυψέλης να τοποθετηθεί στο κέντρο ή τo αντίστροφο. Αποτελούνται από ένα πηχάκι το οποίο φέρει στο κέντρο σχισμή στην οποία μπορεί να τοποθετηθεί μικρό τμήμα φύλλου κηρήθρας για να ξεκινήσουν να χτίζουν οι μέλισσες και τακάκια, έτσι ώστε να δημιουργείται το απαραίτητο «διάστημα της μέλισσας» και συγχρόνως να μπορούν οι μέλισσες να κυκλοφορούν και πάνω από τους κηρηθροφορείς σε περιπτώσεις τροφοδοσίας ή θεραπευτικής αγωγής.

Με τις κυψέλες αυτές ο μελισσοκόμος έχει σκοπό να πάρει στην πορεία πιστοποίηση και να ασκήσει βιολογική μελισσοκομία. Επειδή στην προκειμένη περίπτωση το μελίσσι χτίζει κάθε χρόνο νέες κηρήθρες, υπάρχει η σκέψη ένα μέρος τους να διατίθεται αυτούσιο προς πώληση, με το μέλι ή (και) το ψωμί των μελισσών (αποθηκευμένη στα κελιά γύρη) που φέρει. Όλα αυτά δίνουν αναμφίβολα και μια νέα διάσταση στο εγχείρημα, η οποία δεν υπήρχε παλαιότερα.

Δεν είναι γνωστό στον Σ. Τσιμήνη, αλλά παρόμοια με τη δική του άποψη όσον αφορά στις κυψέλες κινητής κηρήθρας και στην αποτελεσματικότητά τους φαίνεται πως είχε και ο Π. Γεωργαντάς, ο οποίος διετέλεσε τμηματάρχης μελισσοκομίας στο Υπουργείο Γεωργίας. Από τη θέση του αυτή είχε στείλει εγκύκλιο το 1963 με θέμα «Επέκτασις μελισσοκομίας άνευ καταργήσεως του εγχωρίου τύπου κυψελών» (Ανώνυμος, 1964). Σ’ αυτήν αναφέρεται ειδικά στις κυψέλες κινητών κηρηθρών, οι οποίες κατά την άποψή του προσφέρουν αξιόλογες ποσότητες μελιού και κεριού, ενώ είναι συγχρόνως πηγή αναπλήρωσης των καταστροφών στα μελισσοκομεία από φυτοφάρμακα, νόσους και θεομηνίες και προτρέπει να μην αντικατασταθούν. Προχωρεί μάλιστα περαιτέρω και κλείνει την εγκύκλιό του λέγοντας πως ειδικά για τον Ν. Αττικής τα μελισσοκομεία ανάστομων κοφινιών «επιβάλλεται όπως διαφυλαχθώσι πάσει θυσία». Για την ιστορία να αναφέρουμε πως η εγκύκλιος και οι απόψεις του Γεωργαντά έτυχαν σφοδρής κριτικής από τον Αγγ. Τυπάλδο Ξυδιά και τους ιθύνοντες της Κοινοπραξίας Συνεταιρισμών Νοτίου Ελλάδος (Ανώνυμος, 1963 & 1964).

Τέλος, για να μη μακρηγορούμε, ίσως να είναι ενδιαφέροντα τα όσα αναφέρθηκαν, η ορθότητα όμως των απόψεων και γενικά η επιτυχία του όλου εγχειρήματος του Σ. Τσιμήνη, για το οποίο βέβαια έχει αναληφθεί από πλευράς του επιχειρηματικό ρίσκο το οποίο κάθε άλλο παρά αμελητέο είναι, μένει να αποδειχθούν στην πράξη. Εν αναμονή λοιπόν.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ανώνυμος, 1963. Συνιστάται η μη αντικατάστασις των εγχωρίων δια των ευρωπ. κυψελών! Η Μέλισσα, 5(59-60): 173-174.

Ανώνυμος, 1964. Η εγκύκλιος. Η Μέλισσα, 6(61): 15-18.

Μαυροφρύδης, Γ. 2007. Μελισσοκομία με κινητές κηρήθρες. Μια διαχρονική πρακτική με αρχαίες καταβολές. 3ο Επιστημονικό Συνέδριο Μελισσοκομίας, Α.Π.Θ. 21-22 Απρ. 2007. Ανακοινώσεις (υπό έκδοση).

Ζυμβραγουδάκης, Χρ. 1979. Η μέλισσα και η μελισσοκομία της Νήσου Κρήτης. Αφιέρωμα στην ελληνική μελισσοκομία. Αθήνα, σ. 47-52.

ΛΕΖΑΝΤΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΕΙΚ. 1. Το βελτιωμένο βρασκί με τους κηρηθροφορείς.

ΕΙΚ. 2. Τοποθέτηση τμήματος φύλλου κηρήθρας στους κηρηθροφορείς.

ΕΙΚ. 3. Κυψέλη εν λειτουργία.

ΕΙΚ. 4. Βελτιωμένα βρασκιά στην αποθήκη περιμένουν τη σειρά τους για να δεχτούν μελισσοσμήνη.